cartcheckcloseemailfacebookinstagramlevel-1level-2level-3linkedinmailboxnavigatenextphoneplaneprevradiotwitter
Kompas, mapa na stole nawigacyjnym – wyznaczanie dewiacji i deklinacji

Deklinacja i dewiacja – co to takiego?

Przed tobą kolejna część opowieści o nawigacji klasycznej i dwa terminy, które na co dzień znaczą coś zupełnie innego niż w żeglarstwie. Aby policzyć deklinację, wcale nie trzeba odmieniać rzeczowników przez przypadki. Dewiacja z kolei jest wprawdzie odchyleniem od normy, ale tyczy się nie praktyk towarzyskich, tylko… położenia północy kompasowej. Poznajmy bliżej dewiację i deklinację, by móc wykorzystać je w obliczeniach nawigacyjnych.

Czy korzystasz z map papierowych podczas planowania rejsu? Jeśli zdarzyło ci się ślęczeć nad wielkimi arkuszami i kroczkiem mierzyć kurs, z pewnością zetknąłeś się też z pojęciami dewiacji i deklinacji. A jeśli nie, to z pewnością spotkasz się z nimi na jednym z naszych szkoleń nawigacyjnych. Poniżej wyjaśnimy dokładnie, co te pojęcia oznaczają i kiedy się przydają.

To drugi artykuł z serii nawigacyjnej. Z pierwszego możesz dowiedzieć się, dlaczego nawigacja klasyczna wciąż się przydaje.

Magnetycznie, geograficznie…

Czy wiesz, że bieguny magnetyczny i geograficzny Ziemi nie pokrywają się? I choć geograficzny biegun północny rzeczywiście znajduje się w rejonie Arktyki, a południowy – Antarktyki, bieguny magnetyczne są względem nich przesunięte i… położone odwrotnie.

Zastanawiało cię kiedyś, dlaczego igła kompasu pokazuje północ w kierunku bieguna północnego? Fizyka podpowiada nam przecież, że to różnoimienne ładunki powinny się przyciągać.

Oczywiście fizyka ma rację – na północy tak naprawdę jest położony południowy biegun magnetyczny, a na południu – północny. Dla wygody jednak przyjęto w nazewnictwie bieguny geograficzne, żeby ten magnetyczny psikus nie wprawiał nas w zakłopotanie.

Stara mapa świata, kompas, bieguny magnetyczny i geograficzny

To jednak nie koniec magnetycznych sztuczek! Bieguny magnetyczne są nieznacznie przesunięte względem tych geograficznych. Dlaczego? Otóż bieguny magnetyczne przemieszczały się na przestrzeni wieków z powodu ciągle zmieniającej się aktywności elektromagnetycznej Ziemi, geograficzne z kolei pozostawały ustalone z góry przez kartografów porządkujących świat w globusy i mapy. Ta różnica w położeniu biegunów to właśnie deklinacja.

Deklinacja – co pokazuje kompas?

A zatem deklinacja to kąt zawarty miedzy kierunkiem północy geograficznej, a kierunkiem północy magnetycznej (definicja według podręcznika „Nawigacja dla żeglarzy” Jacka Czajewskiego). Jeżeli wskazywana przez kompas północ jest przesunięta w prawo względem północy geograficznej, mamy do czynienia z deklinacją dodatnią, czyli wschodnią. Jeśli przeciwnie, deklinacja jest ujemna, zachodnia.

Deklinacja zmienia się wraz ze zmianą położenia geograficznego i w czasie. Odczytujemy ją z mapy dla danego obszaru, a jej wartość jest aktualizowana na bieżąco.

Dewiacja, czyli psoty kompasu

Kompas pokazuje północ magnetyczną – uff, zatem wystarczy uwzględnić deklinację i… mamy to? Niestety, na cieniutką igłę kompasu ma wpływ praktycznie każdy metalowy element, który znajduje się na jachcie. A jak wiesz, metalu tam co nie miara. Takielunek, czasem stalowy kadłub, a do tego urządzenia elektroniczne. Zatem aby wyznaczyć tę właściwą północ magnetyczną, przyda nam się jeszcze jedna „poprawka” – dewiacja.

Kapitan nawiguje na jachcie, mapa, kroczek, kompas

Dewiacja to kąt między kierunkiem północy magnetycznej na danym obszarze (z uwzględnieniem deklinacji), a kierunkiem północy, który pokazuje ci kompas. Jeżeli kompas pokazuje północ nieco bardziej na wschód, niż powinien, jest to dewiacja dodatnia, a w przeciwnym razie – ujemna.

Dewiację wyznaczamy dla danego kompasu – najlepiej przed każdym rejsem, jednak zazwyczaj robi się to raz na jakiś czas. Można do tego wykorzystać boje dewiacyjne – obracając się wokół nich jachtem, nawigator może ustalić poprawkę dewiacyjną na różnych kursach.

Warto pamiętać, że dewiacja potrafi się zmienić – na przykład w skutek kolizji jachtu lub wymiany silnika. Takie wariacje poznamy po… znacznej niezgodności między wyznaczonym przez nas kursem, a rzeczywistością dookoła. Nie brzmi to zbyt przyjemnie!

Życzymy ci, by dewiacja i deklinacja okazały się dla ciebie łaskawe. A jeśli poszukujesz jeszcze więcej żeglarskiej wiedzy, poczytaj o tym, jak przygotować się do sezonu zimą.

Mini koszyk

Brak produktów w koszyku.